RadioPitsiriki.gr

Ειδική Διαπαιδαγώγηση – ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑΣ

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός

 

 

 

 

Διαταραχή Πραγματολογίας και Λογοθεραπεία

Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με τις εξελικτικές διαταραχές. Πριν ξεκινήσουμε όμως, θα πρέπει αναφερθούμε στις τρεις διαστάσεις της γλώσσας. Αυτές είναι:
1) Μορφή
2) Περιεχόμενο
3) Χρήση
 

Τι είναι οι εξελικτικές γλωσσικές διαταραχές και ποια τα είδη τους;

Είναι η αδυναμία που παρουσιάζει ένα άτομο κατά τη χρήση του γλωσσικού συστήματος είτε στο σύνολό του είτε σε κάποια από τα προαναφερθέντα στοιχεία που το αποτελούν, χωρίς όμως να υφίστανται εμφανή οργανικά αίτια, αισθητηριακά ελλείμματα ή νοητική ανεπάρκεια.
 

Τα είδη:

• Πραγματολογική διαταραχή
• Σημασιολογική διαταραχή
• Μορφολογική διαταραχή
• Διαταραχή της σύνταξης
• Φωνολογική διαταραχή

 

Πιο συγκεκριμένα, σήμερα θα μιλήσουμε για τη διάσταση της χρήσης, η οποία αφορά την πραγματολογία. Αξίζει να σημειωθεί πως οι διαστάσεις αυτές καθώς και οι δυσκολίες τους ως προς τη γλώσσα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Φυσικά ο βαθμός δυσκολίας διαφέρει και αλλάζει μορφή ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.

 

Τι είναι η πραγματολογία;

Η πραγματολογία είναι η ικανότητα επιλογής και χρήσης των κατάλληλων και αποτελεσματικών μηνυμάτων, λέξεων και γενικότερα λόγου με στόχο την προσαρμογή της έκφρασης σε διάφορα κοινωνικά πλαίσια στα οποία το άτομο εντάσσεται στην καθημερινότητά του. Επίσης, είναι η ικανότητα αντίληψης της επικοινωνιακής πρόθεσης των άλλων ατόμων. Με λίγα λόγια θα λέγαμε ότι είναι η Κοινωνική Επικοινωνία.
 
 
 

Η πραγματολογία περιλαμβάνει 3 κύριες δεξιότητες της επικοινωνίας:

1. τη χρήση της γλώσσας για διαφορετικούς σκοπούς, όπως για παράδειγμα για χαιρετισμό, ενημέρωση, απαίτηση, υπόσχεση και παράκληση
2. τη διαφοροποίηση της γλώσσας σύμφωνα με τις ανάγκες του ακροατή/ συνομιλητή και της κατάστασης/ κοινωνικού πλαισίου. Όπως για παράδειγμα, την προσαρμογή της ομιλίας σε ένα βρέφος ή σε έναν ενήλικα, σε ένα οικείο πρόσωπο ή σε ένα άγνωστο πρόσωπο και σε πλαίσιο ενός ήσυχου περιβάλλοντος ή σε ένα δημόσιο χώρο.
3. την τήρηση κανόνων κατά τη διάρκεια των συζητήσεων/ την εξιστόρηση ιστοριών. Πιο συγκεκριμένα, αφορά τη διατήρηση της σειράς στη συνομιλία, τη διατήρηση του θέματος της συζήτησης, την παράφραση για επεξήγηση, την κατάλληλη χρήση λεκτικών και μη λεκτικών στοιχείων, τη διατήρηση φυσικής απόστασης από τον συνομιλητή, της βλεμματικής επαφής και τις εκφράσεις προσώπου.
Σε περίπτωση που ένα άτομο εμφανίζει πραγματολογικά ελλείμματα παρουσιάζει κατ’ επέκταση προβλήματα στην επικοινωνία όπως αδυναμία στην κατάλληλα προσαρμοσμένη έκφραση των σκέψεων, στον τόνο φωνής, στο χρονικό πλαίσιο και στην ανάλογης περίσταση. Πιο συγκεκριμένα, ένα παιδί με διάγνωση Διαταραχής Πραγματολογίας (ΔΠ) εμφανίζει αδυναμία στην εύρεση λέξεων, στη γραμματικό-σύνταξη και στην Κοινωνικής Επικοινωνία.
Όλες οι προαναφερθείσες δυσκολίες συνήθως αποτελούν ενδείξεις για τη συνύπαρξη αναπτυξιακών διαταραχών, όπως Διάσπαση Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ), Σύνδρομο Asperger, Εξελικτικές Γλωσσικές Διαταραχές, Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), Ειδική Γλωσσική Διαταραχή (ΕΓΔ), κάνοντας τη διαφοροδιάγνωση δύσκολη. Η Διαταραχή της Πραγματολογίας με βάση τα ελλείμματα που παρουσιάζει κατατάσσεται ανάμεσα στη ΔΑΦ και την ΕΓΔ.

 

Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι στην ΔΠ;

Ναι, η Διαταραχή της Πραγματολογίας κυμαίνεται σε:
• Σοβαρού τύπου διαταραχή αυτισμού, σοβαρές ψυχώσεις
• Μέτριου τύπου
• Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, αναπτυξιακές διαταραχές του λόγου, δεξιά εγκεφαλικά επεισόδια
• Ήπιου τύπου σε άτομα φυσιολογικής ανάπτυξης

 

Ποια είναι η φυσιολογική ανάπτυξη της πραγματολογίας ανά ηλικία;

• 1-1.5 ετών: συνδυασμός χειρονομιών και εκφράσεων προσώπου
• 1.5-2 ετών: αίτημα για βοήθεια, ερωτήσεις, δήλωση ιδιοκτησίας
• 2-3 ετών: σωστή χρήση του κατεκτημένου λεξιλογίου, σύντομος διάλογος με βασικά στοιχεία, περιγραφή των συναισθημάτων του
• 3-4 ετών: αστεία, διατήρηση σειράς στη συζήτηση, διάλογος με περισσότερες πληροφορίες
• 4-5 ετών: αιτιολόγηση, εισαγωγή θέματος, προσαρμογή γλώσσας αναλόγως τον συνομιλητή του
• 5-6 ετών: αφήγηση, αντίληψη χιούμορ, αιτιολόγηση καταστάσεων, υποσχέσεις, έκφραση αποδοχής για απόψεις ή ενέργειες

 

 

Ποιες δεξιότητες προϋποθέτει η λειτουργική και θετική Κοινωνική Επικοινωνία;

• Παρουσία και διατήρηση βλεμματικής επαφής κατά τη συζήτηση κι όχι μόνο
• Ορθή στάση σώματος κατά τη συζήτηση
• Κατανόηση του θέματος της συζήτησης
• Διατήρηση του θέματος συζήτησης
• Κατάλληλη εναλλαγή σειράς με τους συνομιλητές
• Ικανότητα λογικής και ορθής χρονικής ακολουθίας γεγονότων κατά την περιγραφή
• Χρήση των κοινωνικά αποδεκτών και κατάλληλων με το θέμα συζήτησης εκφράσεων προσώπου, χειρονομιών και τόνου φωνής
• Αντίληψη και χρήση του μεταφορικού λόγου
• Ανταπόκριση στο χιούμορ

 

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της Διαταραχής της Πραγματολογίας;

1. Δυσκολίες στην Κοινωνική χρήση λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας.
2. Λειτουργικός περιορισμός επικοινωνίας, κοινωνικής δικτύωσης και συμμετοχής.
3. Αφετηρία στην πρώιμη αναπτυξιακή φάση του παιδιού. Ωστόσο, οι δυσκολίες ίσως να μην εκδηλωθούν πλήρως μέχρι οι κοινωνικές απαιτήσεις να υπερβούν την περιορισμένη ικανότητα της κοινωνικής επικοινωνίας του.
4. Τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε νευρολογικής/ ιατρικής φύσεως διαταραχές, αναπτυξιακή διαταραχή της νοημοσύνης ή της γλώσσας ή ΔΑΦ.

 

Πιο αναλυτικά οι δυσκολίες εντοπίζονται:

• στη διαχείριση της συζήτησης και στην τήρηση κανόνων συνομιλίας
• στην αντίληψη της κατάστασης του συνομιλητή
• στην αφήγηση, την περιγραφή και τον σχολιασμό
• στην αντίληψη του μεταφορικού λόγου, παροιμιών, ιδιωματισμών, αινιγμάτων, ειρωνείας, υπονοούμενων, πολύσημων λέξεων
• στην κατανόηση και κατάλληλη χρήση μη λεκτικών στοιχείων (π.χ. τόνος φωνής, βλεμματική επαφή, εκφράσεις προσώπου, κινήσεις σώματος, φυσική απόσταση από τον συνομιλητή)
• στην αναμονή/ διατήρηση και εναλλαγή σειράς
• στην έναρξη και διατήρηση ενός θέματος ή και εμμονές με συγκεκριμένα θέματα
• στην τήρηση των κανονισμών ενός ομαδικού παιχνιδιού
• στην εξαγωγή συμπερασμάτων και αιτιολόγηση καταστάσεων
• στην χρήση κατάλληλη εκφράσεων (χρήση στερεοτυπικών εκφράσεων)
• στην επικοινωνιακή πρόθεση
• στο ενδιαφέρον για το περιβάλλον και τους ανθρώπους

 

Συνοδά χαρακτηριστικά: ζήλια, έλλειψη συνεργασίας και ευγένειας, ντροπαλότητα, υπερβολική εξάρτηση, επιθετικότητα

Τί οφείλετε να κάνετε εάν το παιδί σας παρουσιάζει πραγματολογικά ελλείμματα; Ποιός ο ρόλος της λογοθεραπείας;

Σε περίπτωση που υποψιάζεστε ότι το παιδί σας εμφανίζει κάποια ή όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά των πραγματολογικών ελλειμμάτων, τότε θα πρέπει:
• άμεσα να αναλογιστείτε την επίσκεψη σε κάποιον ειδικό λογοθεραπευτή
• να συνεργαστείτε με τους θεραπευτές καθώς θα πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένοι για τη διαταραχή αυτή. Έτσι, οποιαδήποτε απορία έχουν θα μπορούν να απευθύνουν στον λογοθεραπευτή του παιδιού τους
• οι θεραπευτικοί στόχοι πρέπει να δουλεύονται και στο σπίτι και σε άλλα πλαίσια ώστε να υπάρξει γενίκευση των αποτελεσμάτων
• να είστε τυπικοί στις προγραμματισμένες σας θεραπευτικές συνεδρίες για να υπάρχει σταθερότητα

Η λογοθεραπευτική παρέμβαση θεωρείται απαραίτητη. Σημαντικός παράγοντας για την επιτυχή κοινωνικοποίηση και τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού, καθιστώντας το λειτουργικό στο κοινωνικό σύνολο. Επίσης, η λογοθεραπεία έχει σημαντικό ρόλο ειδικότερα στην προσχολική ηλικία αφού μειώνει ή εξαλείφει τις πιθανότητες εμφάνισης των δυσκολιών κατά το σχολικό πλαίσιο. Πέρα από τις ατομικές συνεδρίες θεωρείται απαραίτητη και άκρως σημαντική η ένταξη του παιδιού σε κάποια ολιγομελή ομάδα ενισχυτικής θεραπείας. Οι στόχοι της λογοθεραπείας πρέπει να είναι εξατομικευμένοι τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο.

Ποιές είναι οι συμβουλές για τους γονείς;

• Επισκεφθείτε άμεσα κάποιον ειδικό λογοθεραπευτή για συμβουλευτική και αξιολόγηση
• Χρησιμοποιήστε απλουστευμένο λόγο
• Παροτρύνετε το παιδί να συμμετέχει σε απλές συζητήσεις (μέσω παιχνιδιού/ παραμυθιού)
• Χρησιμοποιήστε και προσπαθήστε να του μάθετε τους βασικούς τύπους χαιρετισμού και ευγένειας (π.χ. καλημέρα, γεια σας, συγγνώμη, ευχαριστώ, παρακαλώ)
• Διαβάστε μαζί του παραμύθια και ιστορίες. Έπειτα μπορείτε να κάνετε διάφορες σχετικές ερωτήσεις ή ακόμα να ζητήσετε και αφήγηση ή περιγραφή κάποιου προσώπου/ κατάστασης
• Διαβάστε μαζί του παραμύθια και ιστορίες και ζητήστε του να φανταστεί το τέλος
• Γίνετε το πρότυπο μίμησής του σχετικά με την κοινωνική συναναστροφή
• Αναφέρετε συχνά παροιμίες
• Δείξτε του εικόνες ή πείτε του μία πρόταση και ζητήστε του να εντοπίσει το λάθος (π.χ. Θα πάω στο λιμάνι για να πετάξω με αεροπλάνο)
• Παροτρύνετε συχνά το παιδί να φανταστεί και να δημιουργήσει δικούς του διαλόγους μέσω παιχνιδιού (π.χ. με κούκλες ή κόμικς)
• Επιβραβεύστε το παιδί σε κάθε προσπάθεια

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός