RadioPitsiriki.gr

Ειδική Διαπαιδαγώγηση – ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑΣ

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός

 

 

 

 

Λογοθεραπεία και Μαθησιακές Δυσκολίες – Μέρος  1ο

Ο όρος Μαθησιακές Δυσκολίες αναφέρεται σε μία ανομοιογενή ομάδα διαταραχών, οι οποίες αφορούν τις αδυναμίες που εμφανίζει ένα άτομο στις ακαδημαϊκές δεξιότητές του (π.χ. ανάγνωση, γραφή, ορθογραφία, μνήμη, οπτικο-ακουστική διάκριση, φωνολογική ενημερότητα και λογικομαθηματική σκέψη).

 
Η Λογοθεραπεία ασχολείται με τις μαθησιακές δυσκολίες;
Φυσικά! Η Λογοθεραπεία αναλαμβάνει οποιεσδήποτε αδυναμίες αφορούν την άρθρωση, τη φωνολογία, τη φωνολογική ενημερότητα, τη σύνταξη, τη μορφολογία, την πραγματολογία, τις δεξιότητες αφήγησης κ.α. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι πέρα από τις προφανείς αδυναμίες τόσο οι γονείς ή η οικογένεια όσο και οι εκπαιδευτικοί του ατόμου ΠΡΕΠΕΙ να λαμβάνουν υπόψη και να θέτουν στόχους και για τη λεκτική ικανότητα, την αυτοεκτίμηση, την κοινωνικοποίηση και γενικότερα την ολόπλευρη ανάπτυξή του.
 

Πώς διαχωρίζονται οι Μαθησιακές Δυσκολίες;

Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες
• Γενικές/ Γενικευμένες Μαθησιακές Δυσκολίες
• Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες

 

Τι είναι οι Γενικές/ Γενικευμένες Μαθησιακές Δυσκολίες (ΓΜΔ);

Οι ΓΜΔ εκδηλώνονται συνήθως ως δευτερεύον χαρακτηριστικό έλλειμμα σε παιδιά που έχουν ήδη διαγνωστεί με Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές (Αυτισμός, Asperger), με νοητική υστέρηση, με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ), με Διαταραχές της Διάθεσης, με διγλωσσία ή σε παιδιά που ζουν σε φτωχό σε ερεθίσματα οικογενειακό περιβάλλον. Οι ΓΜΔ επηρεάζουν τους τομείς των μαθηματικών, της ορθογραφίας, τη κατανόησης, της ανάγνωσης και της γραπτής έκφρασης. Ένας μαθητής με ΓΜΔ φαίνεται να μειονεκτεί γενικά σε όλα τα μαθήματα και στα προφορικά και στα γραπτά.
 
 
 

Πού οφείλονται οι ΓΜΔ;

Οι ΓΜΔ οφείλονται σε δευτερογενή, εξωγενή ή περιβαλλοντικά αίτια. Πιο συγκεκριμένα οφείλονται σε αρνητικούς ψυχο-εκπαιδευτικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, σε έλλειψη προσπάθειας, σε χαμηλή νοημοσύνη ή σε σημαντικές αισθητηριακές ή εγκεφαλικές βλάβες οι οποίες συσχετίζονται με τη διαταραχή.

 

Τι είναι οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ);

Οι ΕΜΔ αποτελούν μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που εκδηλώνεται και διαγιγνώσκεται κατά τη σχολική ηλικία. Οι ΕΜΔ δημιουργούν ελλείμματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες και κατ’ επέκταση στην προφορική/ γραπτή κατανόηση ή και χρήση της γλώσσας. Το παιδί με ΕΜΔ φαίνεται να δυσκολεύεται στη σκέψη, στην ακουστική κατανόηση, στην ομιλία, στην προφορά λέξεων, στη γραφή και στην εκτέλεση μαθηματικών υπολογισμών. Ο όρος ΕΜΔ αφορά αντιληπτικές διαταραχές, εγκεφαλικές βλάβες, ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία, δυσλεξία και εξελικτική αφασία. Παρ’ όλα αυτά πιθανόν σε κάποια άτομα να υφίστανται ΕΜΔ αλλά να μη έχουν διαγνωστεί μέχρι και την ενηλικίωσή τους. Είναι πολύ συχνή η συννοσηρότητα των μαθησιακών δυσκολιών με άλλες διαταραχές, όπως για παράδειγμα με τη ΔΕΠ-Υ.
Σήμερα οι μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν ένα πολύ συχνό φαινόμενο (1/10 των μαθητών). Όμως, κάθε άτομο, οποιασδήποτε ηλικίας, που εμφανίζει μαθησιακές δυσκολίες είναι ξεχωριστό, αφού διαφέρει στη σοβαρότητα και στον συνδυασμό των δυσκολιών αυτών. Να τονιστεί σε αυτό το σημείο πως το άτομο με μαθησιακά προβλήματα χαρακτηρίζεται από νοημοσύνη μέσου ή άνω του μέσου όρου.

 

Προσοχή! Οι ΕΜΔ δεν αφορούν άτομα που εμφανίζουν μαθησιακές αδυναμίες λόγω νοητικής υστέρησης, συναισθηματικών διαταραχών, οπτικής/ ακουστικής/ κινητικής αναπηρίας, μειονεκτικού περιβάλλοντος ή περιοριστικών πολιτισμικών/ οικονομικών συνθηκών. Ένα παιδί με ΕΜΔ φαίνεται να μειονεκτεί σε ένα συγκεκριμένο μαθησιακό τομέα (π.χ. στα φιλολογικά μαθήματα), ενώ σημειώνει καλύτερη επίδοση σε άλλα μαθήματα.
 

Πού οφείλονται οι ΕΜΔ;

Η ακριβής αιτία της εκδήλωσης των μαθησιακών δυσκολιών δεν έχει εξακριβωθεί. Ωστόσο, κάποιες έρευνες συμφωνούν πως οφείλεται στις δομικές ή χημικές αλλαγές των εγκεφαλικών δομών. Συχνό αίτιο για την πιο έντονη εκδήλωση των δυσκολιών αποτελεί το στρες ή κάποια συναισθηματικά φορτισμένη κατάσταση (π.χ. διάσταση γονέων. Ο ερχομός ενός μωρού, η απώλεια ή ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου).
Οι διαταραχές του λόγου και της ομιλίας συσχετίζονται με τα μαθησιακές δυσκολίες;
Η απάντηση είναι «Ναι»! Τα παιδιά που εμφανίζουν μαθησιακές δυσκολίες έχουν ήδη εκδηλώσει και γλωσσικές δυσκολίες, όπως για παράδειγμα δυσκολίες στη γλωσσική επεξεργασία, στην κατανόηση/ οργάνωση/ έκφραση του λόγου και στον περιγραφικό/ αφηγηματικό λόγο. Οι δυσκολίες αυτές δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμες, γι’ αυτό οι γονείς οφείλουν να είναι τυπικοί στην ενημέρωση και στη συνεργασία τους με τον εκπαιδευτικό του παιδιού τους ώστε, σε περίπτωση που χρειαστεί, να πραγματοποιηθεί έγκαιρη διάγνωση και θεραπευτική παρέμβαση από κάποιον ειδικό βελτιώνοντας με αυτόν τον τρόπο και το μαθησιακό και το συναισθηματικό του επίπεδο.
Οι διαταραχές λόγου και ομιλίας και οι μαθησιακές δυσκολίες συσχετίζονται με δυσλειτουργικές καταστάσεις μέσα στην οικογένεια;
Η συμπεριφορά, οι επιδόσεις και ο χαρακτήρας του κάθε παιδιού αποτελούν κατά ένα μεγάλο ποσοστό τον καθρέφτη της οικογένειας του. Η οποιαδήποτε δυσλειτουργία μέσα στην οικογένεια μπορεί να ανιχνευθεί μέσω της άτυπης και τυπικής αξιολόγησης του παιδιού από τους ειδικούς με τη χρήση των κατάλληλων διαγνωστικών εργαλείων. Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι πως τα παιδιά που εμφανίζουν χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο και γενικότερα σε μαθησιακό επίπεδο είναι συχνά παιδιά με χαμηλό βιοτικό επίπεδο, ανεπαρκές οικογενειακό γλωσσικό πρότυπο, έλλειψη ποσοτικών και ποιοτικών ερεθισμάτων, ψυχοσυναισθηματική στέρηση, καθώς και κακοποίηση. Στην περίπτωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντικό το παιδί και η οικογένειά του να παρακολουθούνται και να συνεργάζονται με μια εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα λογοθεραπευτή, ειδικού παιδαγωγού και ψυχολόγου.
 
 

 

Πως θα καταλάβετε αν το παιδί σας έχει μαθησιακές δυσκολίες;

Ας φανταστούμε ότι οι μαθησιακές δυσκολίες είναι μια μεγάλη ομπρέλα που περιλαμβάνει:
• Δυσκολία στην εκτέλεση εντολών
• Δυσκολία στην άρθρωση και στην ομιλία
• Δυσκολία στην ανάγνωση
• Δυσκολία στην κατανόηση/ επεξεργασία κειμένου
• Δυσκολία στην απάντηση σύνθετων ερωτήσεων
• Δυσκολία στην κοινωνική συναναστροφή
• Προβλήματα συμπεριφοράς σε σχολικό/ οικογενειακό περιβάλλον
• Χαμηλή αυτοπεποίθηση
• Δυσκολία στην οργάνωση (π.χ. στο χώρου/ χρόνο, στην ολοκλήρωση σχολικών εργασιών, κ.α.)
• Απόκρυψη εργασιών
• Υπερκινητικότητα/ παρορμητικότητα (κούνημα χεριών/ ποδιών, δυσκολία στο να παραμένει καθισμένο
Πιο συγκεκριμένα οι ΕΜΔ αφορούν (1) την Ανάγνωση, (2) τη Γραφή και (3) τα Μαθηματικά. Οι τρεις αυτοί τομείς αποτελούν τα θεμέλια για την ικανότητα εκμάθησης. Τα τρία είδη των ΕΜΔ, λοιπόν, είναι (1) η Δυσλεξία, (2) η Δυσγραφία και (3) η Δυσαριθμησία. Συνεπώς, επηρεάζονται οι δεξιότητες της αναγνωστικής κατανόησης, της γραπτής έκφρασης, της ορθογραφίας, των μαθηματικών υπολογισμών και της επίλυσης των μαθηματικών προβλημάτων και κατ’ επέκταση επηρεάζεται και η εκμάθηση άλλων σχολικών μαθημάτων (π.χ. ιστορία, μαθηματικά κ.α.)
(1) Δυσκολίες στην Ανάγνωση
• Αργός ρυθμός
• Έλλειψη ευχέρειας
• Ανάγνωση με καθρεπτισμό
• Αντικατάσταση/ επανάληψη/ αντιστροφή/ παράλειψη φωνημάτων, συλλαβών και λέξεων
• Μη ορθή προφορά λέξεων
• Δυσκολία στην κατανόηση κειμένου
• Δυσκολία αναγνώρισης γνωστών λέξεων
• Δυσκολία διατήρησης σειράς (π.χ. πηδάει ή επαναλαμβάνει την ανάγνωση σειρών)
(2) Δυσκολίες στην Παραγωγή του Γραπτού Λόγου
• Αντικατάσταση/ επανάληψη/ αντιστροφή φωνημάτων και συλλαβών που συνθέτουν μια λέξη
• Αντικατάσταση/ παράλειψη φθόγγων, συλλαβών και καταλήξεων
• Ορθογραφικά λάθη
• Γραφή με καθρεπτισμό (π.χ. αντί ε 3)
• Αδύναμη ακουστική διάκριση φωνηέντων
• Δυσκολία στην αντιστοιχία γραφημάτων – φωνημάτων
• Μη ευανάγνωστος γραφικός χαρακτήρας
• Δυσκολία στην αυθόρμητη γραφή
• Αποφυγή της γραφής
• Ακαταστασία στο τετράδιο
• Δυσκολία στην επιλογή κεφαλαίων και μικρών γραμμάτων
(3) Δυσκολίες στα Μαθηματικά
• Δυσκολία στην αντίληψη ποσότητας, ομαδοποίηση, σειροθέτηση, διάκριση των αριθμών, γνώση της σειράς των αριθμών, αρίθμηση αντικειμένων
• Απουσία/ ελλιπής και μη ορθή χρήση των αριθμητικών δεδομένων
• Δυσκολία στην πράξη της πρόσθεσης
• Δυσκολία σε κάθετες πράξεις (π.χ. λανθασμένη τοποθέτηση των αριθμών)
• Δυσκολία στις πράξεις του πολλαπλασιασμού και της διαίρεσης (π.χ. στην προπαίδεια)
• Δυσκολία στην κατανόηση συνολικά του προβλήματος
• Αδυναμία στην ανάκληση μνήμης αριθμητικών πράξεων
Γενικότερες δυσκολίες:
• Δυσκολία στη διάκριση αριστερής και δεξιάς πλευράς
• Δυσκολία στη σειροθέτηση και τον προσανατολισμό (π.χ. ημέρες, μήνες)
• Δυσκολία στην αντίληψη της έννοιας του χρόνου
• Ελλιπής οπτικο-αντίληψη και διάκριση των μορφών/ συμβόλων/ σχημάτων
• Αδυναμία στην πρόσληψη και επεξεργασία πληροφοριών
• Αδυναμία στη βραχυπρόθεσμη μνήμη
• Αδυναμία για αυτοέλεγχο, σχεδιασμό, δοκιμή, αναθεώρηση
• Αδυναμία στην αντίληψη, προσοχή, κωδικοποίηση, συγκράτηση, ανάσυρση των πληροφοριών
• Ελλιπείς γνωστικές και μεταγνωστικές στρατηγικές
Άλλα χαρακτηριστικά:
• Χαμηλή αυτοπεποίθηση
• Κοινωνική απομόνωση
• Απόρριψη από τους συνομηλίκους
• Συναισθηματικές απώλειες
• Διαταραχή διαγωγής
• Υψηλά επίπεδα άγχους/ φόβου
• Αδυναμία συγκέντρωσης
• Έλλειψη οργάνωσης (π.χ. στην προετοιμασία της σχολικής τσάντας)
 
 

 

Τι πρέπει να αποφύγετε αν το παιδί σας παρουσιάζει κάποια από τα παραπάνω χαρακτηριστικά;

• Μην επαναπαύεστε μόνο με τη διάγνωση

• Μην περιμένετε να ωριμάσει
• Αποφύγετε τις τιμωρίες, την πίεση και τις κατηγορίες
• Μην ξεχνάτε τη σημαντικότητα της ψυχολογικής στήριξης
• Αποφύγετε να βοηθάτε το παιδί στη διεκπεραίωση της σχολικής του εργασίας

 

Τι πρέπει να κάνετε αν το παιδί σας εμφανίζει κάποια από τα παραπάνω χαρακτηριστικά;

• Έγκαιρη και σωστή διάγνωση των ΕΜΔ
• Ψυχολογική στήριξη
Με αυτόν τον τρόπο θα δοθεί η δυνατότητα στους ειδικούς να ετοιμάσουν ένα κατάλληλα σχεδιασμένο θεραπευτικό πρόγραμμα για το παιδί με απώτερο στόχο την αποκατάσταση των δυσκολιών που αντιμετωπίζει, δίνοντας του το δικαίωμα για μάθηση κι εργασία. Η θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και σχεδιασμένη με κριτήριο τις ανάγκες του εκάστοτε παιδιού. Έτσι, θα ενισχυθεί το δυναμικό του, τα ενδιαφέροντά του και η ψυχική του υγεία. Συμπερασματικά στα παιδιά με χαρακτηριστικά μαθησιακών δυσκολιών θα πρέπει να πραγματοποιηθούν έγκαιρα:
• Εντοπισμός των δυσκολιών
• Αξιολόγηση των δυσκολιών
• Αντιμετώπιση των δυσκολιών
Περισσότερες συμβουλές αντιμετώπισης και μύθοι για τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες στο επόμενο άρθρο «Λογοθεραπεία και Μαθησιακές Δυσκολίες (2)»

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός