RadioPitsiriki.gr

Ειδική Διαπαιδαγώγηση – ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑΣ

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός

 

 

 

 

Οι διαταραχές του λόγου σε ένα παιδί ή σε έναν ενήλικα

Ο λόγος αναφέρεται στην οργάνωση της σκέψης. Η κατανόηση του λόγου και η ομιλία του παιδιού εξελίσσονται μέσω της ακοής από το πρώτο κιόλας τρίμηνο της ζωής του, συνεπώς θα πρέπει να υπάρχει ένα πλούσιο σε γλωσσικά ερεθίσματα περιβάλλον για το παιδί, αρχικά οικογενειακό κι ύστερα σχολικό, με τις κατάλληλες συνθήκες για επικοινωνία. Για την ανάπτυξη του λόγου του παιδιού, είναι απαραίτητες οι προγλωσσικές δεξιότητες, οι οποίες αφορούν την καλή βλεμματική επαφή, την προσοχή, την εναλλαγή σειράς, τη μίμηση, καθώς και τη συγκέντρωση. Η μη φυσιολογική εξέλιξη του λόγου της ομιλίας ή της ακοής πρέπει να γίνεται έγκαιρα αντιληπτή κατά κύριο λόγο από τον παιδίατρο που παρακολουθεί το παιδί ώστε σε περίπτωση που χρήζει περαιτέρω αξιολόγησης να γίνει η παραπομπή στον κατάλληλο ειδικό. Συνεπώς, σε αυτή την περίπτωση πιθανόν να κάνουμε λόγο για Διαταραχές Λόγου Προσχολικής Ηλικίας. Να τονιστεί σε αυτό το σημείο η διαφορετικότητα του κάθε παιδιού και ιδίως όσον αφορά το ρυθμό της εξέλιξής του. Έτσι μόνο όταν παρατηρείται «μεγάλη» απόκλιση από τα τυπικά αναπτυξιακά ορόσημα, θα πρέπει οι γονείς να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό λογοθεραπευτή.
 

Τι είναι οι διαταραχές του λόγου;

Οι διαταραχές του λόγο, οι οποίες εντοπίζονται σε όλες τις ηλικίες, αφορούν την αδυναμία του ατόμου στο να (i) εκφράσει, να (ii) κατανοήσει και να (iii) χρησιμοποιήσει το λόγο. Συνεπώς συσχετίζονται με τους τρεις ακόλουθους γλωσσικούς τομείς:
i. τη Μορφή της γλώσσας, δηλαδή τη Φωνολογία (γλωσσικό φωνητικό σύστημα και κανόνες για τη σύνθεση των φωνημάτων), τη Μορφολογία (δομή των λέξεων και τη σύνθεση αυτών) και τη Σύνταξη (σειρά και συνδυασμός των λέξεων για το σχηματισμό προτάσεων και σχέση των στοιχείων της πρότασης). Πιο αναλυτικά, ενώ υπάρχει ομιλία δεν υπάρχει σωστή σύνταξη του μηνύματος που είναι για μετάδοση. Οι προτάσεις χαρακτηρίζονται ως ελλιπείς ή με λανθασμένους χρόνους.
ii. το Περιεχόμενο της γλώσσας, δηλαδή τη Σημασιολογία (έννοιες των λέξεων και νόημα των προτάσεων). Πιο αναλυτικά, εντοπίζεται δυσκολία στην κατανόηση της λέξης, της ερώτησης και της οδηγίας.
iii. τη Χρήση της γλώσσας, δηλαδή την Πραγματολογία (συνδυασμός προαναφερθέντων γλωσσικών τομέων με στόχο τη λειτουργική και κοινωνικά αποδεκτή επικοινωνία). Πιο αναλυτικά, αφορά τη δεξιότητα της προσαρμογής του λόγου σε σχέση με το περιβάλλον του δέκτη (σωστός τόπος, τρόπος, χρόνος).
Ένα παιδί έχει καθυστέρηση λόγου όταν η γλώσσα που χρησιμοποιεί δεν ανταποκρίνεται στο επίπεδο της χρονολογικής του ηλικίας και ο λόγος και η ομιλία του αναπτύσσονται με πιο αργό ρυθμό, δηλαδή όταν το παιδί αργεί να μιλήσει, δυσκολεύεται να κατανοήσει το λόγο και να εκφραστεί. Μπορεί να επηρεαστούν όλα τα επίπεδα του λόγου, όπως είναι η φωνολογία, η σύνταξη, η γραμματική και το λεξιλόγιο, δημιουργώντας συνέπειες που θα το ακολουθούν στην ενήλικη ζωή του.
Οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε λογοθεραπευτή από την ηλικία των 2.5-3 ετών για την αξιολόγηση του παιδιού εφόσον ανησυχούν για την εξέλιξη του λόγου του ή για οτιδήποτε άλλο είναι υπεύθυνος ο λογοθεραπευτής. Αρχικά, μπορεί να γίνει συμβουλευτική στους γονείς για την ενίσχυση της γλωσσικής ανάπτυξης του παιδιού και, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, το παιδί ξεκινάει λογοθεραπεία.
Θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική η γνώση των διαταραχών του λόγου και των συνεπειών τους, ο τρόπος αναγνώρισής τους, καθώς επίσης και ο τρόπος παρέμβασης, ώστε να βοηθήσουμε τον άνθρωπό μας.
Ποια είναι τα προβλήματα του λόγου;
 
Ο λόγος είναι μια περίπλοκη και πολυπαραγοντική διαδικασία, η οποία εξαρτάται από την κατάσταση των αισθητήριων οργάνων, το νοητικό δυναμικό, την νευροβιολογική ωρίμανση, τη φυσιολογική γήρανση, το περιβάλλον και τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου.
 
 
 

Στα παιδιά:

Τα Προβλήματα λόγου είναι (α) η Καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου, όπου εντοπίζεται καθυστέρηση στο λεξιλόγιο, στη γραμματική, στην κατανόηση και σε άλλους τομείς σε σύγκριση με τα τυπικά αναπτυξιακά ορόσημα, (β) οι Διαταραχές του λόγου, κατά τις οποίες το άτομο χρησιμοποιεί δικούς του επικοινωνιακούς κανόνες και (γ) οι Μαθησιακές δυσκολίες, που αφορούν τις αδυναμίες που εμφανίζουν τα παιδιά σε σχολική ηλικία.
Υπάρχουν, ωστόσο, διαταραχές του λόγου στις οποίες δεν παρατηρούνται τα προαναφερθέντα και άλλα εμφανή προβλήματα. Σε αυτήν την περίπτωση πρόκειται για εξελεγκτικές διαταραχές του λόγου. Οι μορφές με τις οποίες τις συναντάμε είναι:
• Ανωριμότητα του λόγου: εμφανίζεται συνήθως σε ηλικίες 2-5 ετών, όπου παρατηρείται και η ραγδαία ανάπτυξη του λεξιλογίου του παιδιού. Ενώ υπάρχει επικοινωνία με το περιβάλλον παρατηρούνται αδυναμίες κατά την έκφραση και την κατανόηση. Συνήθως, τα γλωσσολογικά συμπτώματα υποχωρούν στην ηλικία των 5 ετών. Εάν, όμως παρατηρείται επιμονή των δυσκολίων τότε θα πρέπει να πραγματοποιηθεί επίσκεψη σε κάποιον ειδικό λογοθεραπευτή για συμβουλευτική και περαιτέρω αξιολόγηση για τη διάγνωση των δυσκολιών.
• Ειδική εξελεγκτική διαταραχή: παρατηρείται καθυστέρηση στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου, με την απουσία κινητικών, αισθητηριακών και φωνολογικών διαταραχών. Διακρίνονται δύο τύποι σε αυτή τη διαταραχή πιθανόν λόγω μιας ιδιαιτερότητας της νοητικής δομής του παιδιού, ο προσληπτικός τύπος (π.χ. δυσκολία στη χρήση των κατάλληλων καταλήξεων, στον επιτονισμό, στην ανάγνωση γραπτού κειμένου, στην ορθογραφία, στην έναρξη ή διατήρηση μίας συζήτησης, γραμματικοσυντακτικά λάθη, κ.α.) και ο εκφραστικός τύπος (π.χ. δυσκολία στην εκτέλεση εντολών, στη μνήμη, στην επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων, στην εκμάθηση νέου λεξιλογίου, στην κατανόηση του προφορικού λόγου και του γραπτού κειμένου και στη μάθηση). Ανάλογα με τη σοβαρότητα μπορεί να εμφανίζονται στη προσχολική, στη σχολική ή στην ενήλικη ζωή.
• Αφασία – δυσφασία: είναι η διαταραχή του λόγου που οφείλεται σε νευρολογικής και εγκεφαλικής φύσεως διαταραχές που πραγματοποιήθηκαν κατά την παιδική ηλικία. Η παιδική αφασία διακρίνεται σε επίκτητη και εγγενή.
 

Στους ενήλικες:

Τα προβλήματα λόγου είναι γραπτού και προφορικού τύπου:
• Αφασία: μία επίκτητη διαταραχή κατά την οποία παρατηρείται η απώλεια συγκεκριμένων γλωσσικών λειτουργιών. Πιο συγκεκριμένα, στην παραγωγή του προφορικού λόγου εμφανίζονται δυσκολίες στην εύρεση των κατάλληλων λέξεων, στη σύνταξη λεκτικών μηνυμάτων, στη χρήση κατάλληλων καταλήξεων και στη χρήση κατάλληλου επιτονισμού. Σχετικά με την κατανόηση του προφορικού λόγου παρατηρείται αδυναμία στην πρόσληψη ή και στην κατανόηση λέξεων, σειράς λέξεων και νοημάτων.
• Επίκτητη δυσλεξία και δυσγραφία: παρατηρείται αλλοίωση του γραφικού χαρακτήρα, αδυναμία «δυνατής» ανάγνωσης, αδυναμία κατανόησης κειμένου, καθώς και συντακτικά, γραμματικά και μορφολογικά λάθη.
 

Τι πρέπει να αποφύγετε για να έχει το παιδί σας μία φυσιολογική ανάπτυξη του λόγου;

Να αποφεύγετε:
• Να μιλάτε «μωρουδίστικα»
• Να απαιτείτε από το παιδί να επαναλαμβάνει διαρκώς τις νέες λέξεις που έμαθε
• Να περιμένετε να πάει το παιδί στο σχολείο για να απευθυνθείτε σε ειδικό
• Να φοβάστε να διερευνήσετε τις δυσκολίες του παιδιού υποβιβάζοντας ή παραβλέποντας τη σημαντικότητα των δυσκολιών του παιδιού
 
 
 

Ποιές είναι οι συμβουλές για να έχει το παιδί σας μία φυσιολογική ανάπτυξη του λόγου;

Πρέπει:
• Να εμπλουτίζετε συνεχώς το γλωσσικό περιβάλλον του παιδιού (με βιβλία, σωστό πρότυπο ομιλίας, πλούσιο λεξιλόγιο)
• Να σκέφτεστε προληπτικά και να απευθυνθείτε σε ειδικό εάν υποψιαστείτε οτιδήποτε «μη φυσιολογικό» ή οποιαδήποτε δυσκολία
• Να κάνετε στο παιδί ερωτήσεις ανοιχτού τύπου ώστε να δημιουργηθεί ένας διάλογος
• Να βοηθήσετε το παιδί στην οργάνωση της σκέψης του (π.χ. σε συζήτηση να θέτετε ερωτήσεις τύπου ‘ποιος, πού, πότε, γιατί’, κ.λ.π.)
• Να αποδεχτείτε τις αδυναμίες του παιδιού
• Να επικοινωνήσετε και να συζητήσετε με τον ειδικό οποιαδήποτε απορία σας
• Να ακολουθείτε τις συμβουλές και τις οδηγίες του ειδικού εφαρμόζοντας το πρόγραμμα που έχει δοθεί για το σπίτι
 

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε στο σπίτι σαν γονέας το παιδί σας να μιλήσει πιο καθαρά;

Όσο κι αν ανησυχείτε ως γονέας για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το παιδί σας προσπαθήστε να τις αποδειχτείτε και να το υποστηρίξετε στην προσπάθεια που κάνει. Τι πρέπει να κάνετε λοιπόν μαζί του στο σπίτι; Μπορεί να ακούγεται εύκολο αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο ένας γονέας να πάρει το ρόλο του «δασκάλου» στο σπίτι. Συνεπώς, το γεγονός αυτό κάνει πιο δύσκολη και τη διαδικασία «εκπαίδευσης». Ωστόσο, πρέπει να ενισχύονται και στο σπίτι οι δεξιότητες της ομιλίας και του λόγου, είτε το παιδί ακολουθεί συνεδρίες λογοθεραπείας είτε όχι.
 

Συμβουλές προς τους γονείς για το σπίτι:

• να διαβάζετε στο παιδί βιβλία δείχνοντας του παράλληλα εικόνες, μιμούμενος ήχους ζώων, μηχανών, οχημάτων, επαναλαμβάνοντας ήχους, λέξεις και φράσεις και διεγείροντας τη φαντασία του
• να παίζετε μαζί του προσθέτοντας στο παιχνίδι σας ήχους και λέξεις, έναν καθρέφτη και τη μίμηση
• Μιλήστε στο παιδί και μιλήστε με το παιδί
 

Πότε και γιατί πρέπει να απευθυνθούμε σε έναν ειδικό λογοθεραπευτή;

 

Για τα παιδιά:

Υπάρχουν πολλοί και ποικίλοι λόγοι για να οδηγήσουν ένα γονέα ή ένα γιατρό στο να προχωρήσει στη παραπομπή ενός παιδιού σε έναν ειδικό λογοθεραπευτή:
• το ήδη υπάρχον ιατρικό ιστορικό από τη γέννησή του
• η δυσκολία/ απουσία στην άρθρωση κάποιου ήχου ομιλίας ή ακόμα και της καταληπτότητας της ομιλίας αποκλίνοντας από τα τυπικά αναπτυξιακά ορόσημα
• η δυσκολία στην επικοινωνία με την οικογένεια και η έλλειψη βλεμματικής επαφής
• η ηχολαλία, κατά την οποία το παιδί επαναλαμβάνει ερωτήσεις και λέξεις
• η ενασχόληση με αντικείμενα και παιχνίδια με στερεοτυπικό τρόπο (π.χ. βάζει στη σειρά τα τουβλάκια, παίζει μόνο με τις ρόδες των αυτοκινήτων κτλ.)
• όταν το παιδί φαίνεται να «κολλάει», δηλαδή να τραυλίζει επαναλαμβάνοντας λέξεις ή συλλαβές ή μοιάζει να «αργεί να ξεκινήσει» την πρόταση/ λέξη.
• η καθυστέρηση στην ανάπτυξη λόγου με αποτέλεσμα το παιδί να μη μπορεί να εκφραστεί και γι’ αυτό συχνά έχει ξεσπάσματα θυμού που εκδηλώνονται με χτυπήματα (στον εαυτό του ή σε άλλους, φωνές κ.α).
• η ίδια η ανησυχία τους! Αν οτιδήποτε λοιπόν υποψιαστούν και τους απασχολεί, είναι καλύτερο να ζητήσουν βοήθεια από κάποιον ειδικό, κι ας το θεωρούν υπερβολή, παρά να το παραβλέψουν.
Σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιολογηθεί το παιδί σε μικρή ηλικία, με στόχο αρχικά την έγκαιρη διάγνωση και κατ’ επέκταση τον έγκαιρο και κατάλληλο σχεδιασμό της θεραπευτικής παρέμβασης. Με αυτόν τον τρόπο, λόγω της πλαστικότητας του εγκεφάλου, θα μειωθούν ή θα εξαλειφθούν οι πιθανότητες να μετατραπούν οι αδυναμίες αυτές σε μαθησιακές δυσκολίες ή σε δυσκολίες που θα το ακολουθούν και στην ενήλικη ζωή του.

 

 

Για τους ενήλικες:

Είναι γνωστό πλέον πως η επιστήμη της λογοθεραπείας ασχολείται εξίσου και με τις διαταραχές του προφορικού και γραπτού λόγου καθώς και με τις διαταραχές της διαδικασίας της κατάποσης τόσο σε παιδιά και όσο και σε ενήλικες.
Όσον αφορά τους ενήλικες, αυτοί που χρήζουν λογοθεραπευτικής παρέμβασης είναι αυτοί που είτε αποκτούν μία ή και παραπάνω διαταραχές κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής τους, είτε αυτοί που από την παιδική τους ηλικία πάσχουν από χρόνιες διαταραχές.
Τα αίτια για να παραπεμφθεί ένας ενήλικας σε έναν λογοθεραπευτή είτε από τον ιατρό του είτε από την οικογένειά του είναι:
• Το Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιό (Ισχαιμικό/ Αιμορραγικό)
• Οι Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις
• Οι Εκφυλιστικές νόσοι όπως είναι η Άνοια (γεροντική, Αλτσχάιμερ, κ.α.), η Νόσος του Πάρκινσον ή Χάντιγκτον, η Σκλήρυνση κατά πλάκας ή Αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση κ.α. και ο Καρκίνος κεφαλής και τραχήλου ή λάρυγγα

Μαριέττα Χατζηαντωνίου

BSc Hons Λογοθεραπεύτρια, QMU

Ειδική Παιδαγωγός