RadioPitsiriki.gr

Παιχνίδια εξουσίας στις σχέσεις ενηλίκων
Το τρίγωνο του Δράματος

Ιωάννα Τσάκωνα

 

 

Ψυχολόγος Msc

Υγειονομικός Αξιωματικός ΕΛ.ΑΣ.

Όλοι παίζουμε! Διαφωνεί κανείς; Ο ενήλικας, όπως και το παιδί, έχει ανάγκη από το παιχνίδι. Μάλιστα, το επιδιώκει καθημερινά, για να ξεφύγει από τη ρουτίνα της καθημερινότητας, με απώτερο σκοπό την ευχαρίστηση, τη νίκη και την εκτόνωση.

Οι κλασικοί ρόλοι των ψυχολογικών παιχνιδιών, που δημιουργούνται στις σχέσεις μας, είναι αυτοί του θύτη, του θύματος και του σωτήρα και δεν τους συναντούμε μόνο σε ερωτικά ζευγάρια. Αντιθέτως, μπορεί στον έναν πόλο να είναι ένας αυταρχικός εργοδότης και στον άλλον ένας ντροπαλός υπάλληλος ή ένας δεσποτικός γονέας από τη μια και ένα υπάκουο παιδί από την άλλη ή ένας ανυπόφορος πελάτης και ένας υποχωρητικός πωλητής κοκ. Είτε υιοθετούμε το ρόλο του θύτη είτε του θύματος είτε του σωτήρα,  είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι πρόκειται για σχέσεις ψυχολογικής συνεξάρτησης, που ακροβατούν μεταξύ των αισθημάτων της υποταγής και της κυριαρχίας. 
Γιατί, άραγε, κάποιος επιλέγει το ρόλο του θύματος; Υπάρχουν πολλά δευτερογενή οφέλη, παίζοντας αυτό το ρόλο. Επι παραδείγματι, ως θύματα μπορούμε να ελέγχουμε τους άλλους, εκμεταλλευόμενοι την ενοχή και την συμπόνια τους. Επιπλέον, ως θύματα δεν είμαστε υπεύθυνοι για την πραγματικότητά μας, μιας και ποτέ δε φταίμε εμείς αλλά κάποιος άλλος, είτε η άδικη κοινωνία είτε ο καιρός είτε η μοίρα/κακοτυχία, είτε οι γονείς μας/ η παιδική ηλικία κοκ. Με άλλα λόγια το θύμα, αισθανόμενο μια ζωή καταπιεσμένο, αβοήθητο, αδύναμο και μη βάζοντας ξεκάθαρα όρια στους άλλους, κουβαλά μια αίσθηση ανεκπλήρωτου και θεωρεί κυρίως «τους άλλους» ως φταίχτες για αυτήν.

Γιατί επιλέγει κάποιος το ρόλο του θύτη; Διότι δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει επιτυχώς τα συναισθήματά του, να τα ρυθμίσει, να τα ελέγξει και στην συνέχεια να τα εκφράσει με έναν σωστό και κοινωνικά αποδεκτό τρόπο. Συνήθως, αυτά τα άτομα έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον βίας ή και αποστέρησης και αναπαράγουν το μοντέλο, το οποίο τους είναι πλέον οικείο και στη μετέπειτα ζωή τους.
 
 
Και κάπως έτσι κάνει την εμφάνισή του ο τρίτος ρόλος, ο σωτήρας, ο οποίος νιώθει οίκτο για το θύμα και θυμό προς το θύτη… Γιατί, λοιπόν, κάποιος να επιλέγει το ρόλο του σωτήρα ή αλλιώς το ρόλο του Λευκού Ιππότη (Mary Lamia & amp; Marilyn Krieger); Γιατί κάποιοι νιώθουν έλξη από βασανισμένα και ταλαιπωρημένα άτομα; Ίσως γιατί είναι αρκετά ανασφαλείς και έτσι επιλέγουν κάποιον που είναι σε χειρότερη θέση από αυτούς, προκειμένου να νιώσουν ότι έχουν τον έλεγχο της κατάστασης. Έτσι, μέσα από το ρόλο του σωτήρα του άλλου, προσπαθούν να γίνουν οι σωτήρες του ίδιου τους του εαυτού… Στην πραγματικότητα, όμως, μιλάμε για μεταμφιεσμένα θύματα.
 
 
Το κλειδί για αυτό το «τρίγωνο του δράματος» (Dr Stephan Karpman, 1960) είναι η αυτογνωσία. Πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε με ποιο ρόλο ταυτιζόμαστε περισσότερο, παρατηρώντας όλες τις διαπροσωπικές μας  σχέσεις τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Το δεύτερο βήμα είναι να αποφασίσουμε εάν θέλουμε να διατηρήσουμε αυτά τα παιχνίδια και τους ρόλους ή εάν θέλουμε να απαλλαγούμε από αυτά και να επιδιώξουμε την αληθινή οικειότητα στις σχέσεις μας. Το τρίτο και τελευταίο βήμα είναι να ετοιμάσουμε ένα σχέδιο δράσης για το πως θα απαλλαγούμε απο αυτά τα παιχνίδια εξουσίας. 
 
Για παράδειγμα, αν ταυτιζόμαστε με το ρόλο του θύματος, ας σταματήσουμε απο σήμερα κιόλας να βρίσκουμε διαρκώς δικαιολογίες για ό,τι συμβαίνει στη ζωή μας και ας αποδεχθούμε πως κανένας δε μας χρωστά τίποτα. Ό,τι κάνουμε είναι δική μας επιλογή και ευθύνη και δεν έχει νόημα να περιμένουμε την έξωθεν σωτηρία! 
 
Αν πάλι ταυτιζόμαστε με το ρόλο του θύτη και έχουμε εντοπίσει τον τύραννο μέσα μας, ας καταλάβουμε επιτέλους πως κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να ενεργεί σύμφωνα με τις σκέψεις μας. Ας αφήσουμε στην άκρη τις απειλές και τους εκφοβισμούς, επικοινωνώντας στους άλλους τα συναισθήματά μας, τις ανησυχίες μας και την έλλειψη εμπιστοσύνης, υπενθυμίζοντας τακτικά στον εαυτό μας ότι δεν έχουμε δίκιο μόνο εμείς!
 
Αν τέλος ταυτιζόμαστε με το ρόλο του σωτήρα, ας ψάξουμε το σωτήρα μέσα μας και μόνο μέσα μας… Ας σταματήσουμε να περιμένουμε ευγνωμοσύνη, επαίνους, ανταμοιβές και αν κανένας δε μας ζητήσει βοήθεια, ας παραμείνουμε, απλά, ήσυχοι!

 

Το υγιές και το ζητούμενο είναι να καταλήξουμε όλοι μας στην εξής στάση ζωής: «Είμαι εντάξει – Είσαι εντάξει» ή αλλιώς «Αποδέχομαι τον εαυτό μου, αναγνωρίζω την αξία μου και αποδέχομαι τους άλλους, αναγνωρίζοντας την αξία τους». Αυτή η θέση ζωής (είμαι οκ- είσαι οκ) είναι η μοναδική θέση που ευνοεί τις ισότιμες σχέσεις, αφού κανένας δεν είναι ανώτερος ή κατώτερος από τον άλλον. Η πρόσκλησή μου, λοιπόν, είναι να κάνουμε όλοι μας το πρώτο βήμα, που θα μας φέρει πιο κοντά στην αλλαγή!

Iωάννα Τσάκωνα

Ψυχολόγος Msc
Υγειονομικός Αξιωματικός ΕΛ.ΑΣ.

 

email επικοινωνίας: itsakona@yahoo.gr